Kompetencje

... jest to kluczowe pojęcie w procesie budowania kariery. Od tego jakie mamy kompetencje zależeć będzie to, jak będziemy radzić sobie na określonym stanowisku, w określonej firmie. Co to są te osławione kompetencje pracownika?

Kompetencje - definicja

Teoretyczna wiedza, praktyczne umiejętności oraz cechy osobowe to istota kompetencji. Mówiąc inaczej, jest to zbiór tego co pracownik umie zrobić, zarówno w zakresie wiedzy na temat tego co trzeba wykonać, jak wykonać oraz psychologicznego nastawienia do zadania (czyli tego, w jaki sposób pracownik działa wykonując zadanie). Kompetencje to nie tylko same umiejętności ani też nie są to jedynie cechy osobowości to połączenie tych rzeczy, które w efekcie dają nam zróżnicowanie między poszczególnymi pracownikami (i to, że jedna osoba wykona swoje zadanie doskonale a inna nieco gorzej).

Rodzaje kompetencji

Kompetencje można podzielić na kompetencje miękkie i kompetencje twarde - pierwsze odnoszą się do umiejętności osobistych, cech charakteru, tego jacy jesteśmy, w jaki sposób postrzegamy otoczenie, jak działamy. Drugie - kompetencje twarde - to nasze konkretne umiejętności, które można nazwać technicznymi - znajomość języków, umiejętność obsługi komputera, wiedza na temat procesów zarządzania czy budowy określonego urządzenia.

Na każdym stanowisku, dla pracodawcy liczą się określone kluczowe kompetencje. Jest to zbiór tych umiejętności twardych oraz cech pracownika, które pozwalają mu na efektywnie wykonywanie pracy na określonym stanowisku. Przykładowo, kluczowe kompetencje dla programisty w zespole programistycznym, będą obejmować kompetencje twarde - umiejętność tworzenia oprogramowania w określonych językach programowania i przy wykorzystaniu takich a nie innych narzędzi, oraz kompetencje miękkie, takie jak np. umiejętność pracy w zespole, zdolność do kompromisu, dobra komunikacja z innymi programistami, terminowość, elastyczność. Nie ma jednego określonego zbioru umiejętności dla określonego zawodu. Kluczowe kompetencje dla bardzo podobnego stanowiska w różnych firmach mogą wyglądać nieco inaczej - zwłaszcza, jeśli chodzi o kompetencje miękkie. Przykładowo, w jednym zespole będzie liczyła się elastyczność i otwartość na zmiany (bo programiści często zmieniać będą rodzaj wykonywanych zadań, a także będą wysyłani w delegacje zagraniczne i będą musieli przystosować się szybko do nowych warunków), a w innej firmie, kluczowe kompetencje pracownika będą obejmować odporność na nużące, monotonne zadania i samodzielność pracy (gdyż zadania będą podobne, a pracownik będzie pracować zdalnie, bez dużego nadzoru).

Dlaczego warto znać swoje kompetencje osobiste?

Przede wszystkim, wiedza na temat własnych umiejętności pozwala nam tak budować ścieżkę kariery, by jak najlepiej wykorzystać swoje mocne strony. Nie tracimy wtedy czasu na to, by szukać pracy w obszarach, w których nie jesteśmy w stanie, na danym etapie rozwoju osiągnąć sukcesu.

Wiedza na temat tego jakie kompetencje jeszcze trzeba rozwinąć pozwala też na dobór odpowiednich szkoleń i kursów, które pozwalają zwiększyć swoją efektywność jako pracownika a tym samym lepiej prezentować się na rynku pracy.

W ramach samego procesu rekrutacji, kompetencje zawodowe i umiejętność ich rozpoznania pozwalają lepiej zaprezentować się podczas rozmowy kwalifikacyjnej. Wyszczególnienie własnych kompetencji i przekazanie tej wiedzy pracodawcy sprawia, że stajemy się bardziej atrakcyjnym kandydatem na rynku pracy.

Rozwój kompetencji

Kompetencje pracownicze nie są stałe - podlegają rozwojowi w miarę jak uczymy się nowych rzeczy i jak zmienia się nasza osobowość. Mogą też podlegać wygaszeniu - kiedy np. nie wykorzystujemy wiedzy w jakimś obszarze i po jakimś czasie zapominamy jak coś zrobić.

Unia Europejska próbuje wspierać rozwój wszystkich obywateli UE poprzez zdefiniowanie najważniejszych i najbardziej podstawowych umiejętności, które człowiek powinien rozwijać w trakcie swojego życia, żeby osiągnąć sukces w życiu zawodowym i prywatnym. Celem jest wyrównanie szans i możliwości każdego z obywateli UE. Umiejętności te nazywane są kompetencjami kluczowymi i jest ich osiem:

  1. porozumiewanie się w języku ojczystym
  2. porozumiewanie się w językach obcych
  3. kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo-techniczne
  4. kompetencje informatyczne
  5. umiejętność uczenia się
  6. kompetencje społeczne i obywatelskie
  7. inicjatywność i przedsiębiorczość
  8. świadomość i ekspresja kulturalna

Kompetencja jest kombinacją wiedzy, umiejętności i przyjmowanej postawy. Kompetencje kluczowe to kompetencje, które wspierają rozwój osobisty, włączanie w życie społeczne, aktywne obywatelstwo i możliwość znalezienia zatrudnienia. Proces kształtowania i rozwijania w sobie kompetencji kluczowych trwa przez całe życie i nigdy się nie kończy.

Porozumiewanie się w języku ojczystym

Porozumiewanie się w języku ojczystym jest umiejętnością, która pozwala wyrażać swoje myśli, uczucia i opisywać zdarzenia zarówno w języku mówionym, jak i na piśmie (słuchanie, mówienie, czytanie i pisanie) oraz utrzymywać kontakty z innymi ludźmi na polu nauki, kursów szkoleniowych, pracy, a także w domu i w czasie wolnym. Polega m.in. na czytaniu i słuchaniu ze zrozumieniem, wyrażaniu się w sposób precyzyjny i zwięzły, umiejętności pisania różnych typów tekstów, umiejętności oddzielania informacji istotnych od nieistotnych, umiejętności korzystania z dodatkowych materiałów (notatki, wykresy, mapy etc.), aby napisać, zaprezentować lub zrozumieć różne typy przekazów - pisanych i mówionych (mowa, rozmowa, instrukcja, wywiad, debata etc.).

Pytania, które mogą pomóc w autorefleksji:

Porozumiewanie się w językach obcych

Porozumiewanie się w językach obcych opiera się na umiejętności rozumienia i wyrażania myśli, uczuć i opisywania zdarzeń ustnie i pisemnie w różnych sytuacjach - w pracy, w domu, w czasie wolnym, w trakcie zdobywania wiedzy i nowych umiejętności – zgodnie z oczekiwaniami i potrzebami. Porozumiewanie się w językach obcych wymaga również takich umiejętności jak mediacja i rozumienie różnic kulturowych. Polega m.in. na znajomości słownictwa, gramatyki, a także intonacji danego języka, znajomości i rozumieniu różnego typu tekstów (poezja, artykuły prasowe, strony internetowe, instrukcje, listy, raporty etc.), świadomości różnych obyczajów obowiązujących w danych społecznościach.

Pytania, które mogą pomóc w autorefleksji:

Kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo-techniczne

Kompetencje matematyczne polegają na umiejętności dodawania, odejmowania, mnożenia, dzielenia i obliczania proporcji, dokonywania obliczeń w pamięci i na papierze, a także stosowania przeliczników wag i miar w celu rozwiązania wielu zadań i problemów w codziennym życiu. Wykorzystuje się je m.in. w zarządzaniu domowym budżetem (równoważenie wpływów i wydatków, planowanie wydatków, oszczędzanie), podczas robienia zakupów (porównywanie cen, rozumienie pojęcia objętości, wag i miar, wyliczaniu pieniędzy, w tym również przeliczaniu na inne waluty) oraz prezentowaniu różnych rzeczy (wzory, modele, wykresy etc.).

Kompetencje matematyczne to także umiejętność zastosowania matematyki w myśleniu – umiejętność logicznego i analitycznego myślenia,

umiejętność śledzenia toku rozumowania innych, umiejętność abstrahowania i generalizowania, również umiejętność myślenia przestrzennego, zdolność krytycznej oceny (umiejętność oddzielenia udowodnionych stwierdzeń od przypuszczeń).

Podstawowe kompetencje naukowo-techniczne to znajomość podstawowych procesów zachodzących w przyrodzie, a także zasad funkcjonowania

technologii i umiejętność ich zastosowania. Ponadto rozumienie związku technologii z innymi dziedzinami – postępem naukowym (np. w medycynie), społeczeństwem (wartości, zagadnienia moralne), kulturą (np. multimedia) oraz ze środowiskiem (zanieczyszczenie). To także umiejętność rozpoznania głównych cech badania naukowego i rozumienia powodów wyprowadzenia takich, a nie innych wniosków.

Pytania, które mogą pomóc w autorefleksji:

Kompetencje informatyczne

Na kompetencje informatyczne składa się dobra znajomość i umiejętność korzystania z tzw. technologii społeczeństwa informacyjnego (TSI) w różnych sytuacjach: w pracy, czasie wolnym, jako narzędzia komunikacji. Opierają się na podstawowych umiejętnościach: wykorzystaniu komputerów i innych multimediów do pozyskiwania, oceny, gromadzenia, tworzenia, przedstawiania i wymiany informacji, a także do porozumiewania się i uczestniczenia we współpracy w sieci.

Podstawą jest: rozumienie i znajomość głównych aplikacji komputerowych (MS Word, MS Excel, baz danych, archiwizowanie informacji), świadomość możliwości, jakie daje korzystanie z Internetu i komunikowanie się przy użyciu mediów elektronicznych (email, videokonferencje), a także różnicy pomiędzy światem rzeczywistym i wirtualnym, rozumienie potencjału TSI jako wsparcia kreatywności i innowacyjności w rozwoju osobistym.

Pytania, które mogą pomóc w autorefleksji:

Umiejętność uczenia się

Umiejętność uczenia się to umiejętność organizowania własnej nauki. Opiera się na dyspozycji i zdolności do organizowania i regulowania procesu uczenia się, zarówno na poziomie indywidualnym, jak i grupowym. Zawiera w sobie umiejętności: efektywnego zarządzania własnym czasem, rozwiązywania problemów, zdobywania, przetwarzania, oceniania i przyswajania nowych informacji, a także zdolność zastosowania nowej wiedzy i umiejętności w wielu sytuacjach – w domu, pracy, w szkole i podczas kursów szkoleniowych. W bardziej ogólnym znaczeniu, umiejętność uczenia się jest ściśle związana z planowaniem własnej ścieżki kariery.

Umiejętność uczenia się to świadomość własnego stylu uczenia się, swoich mocnych i słabych stron, stanu posiadanej wiedzy i uzdolnień. To także zdolność do poświęcenia czasu i uwagi na naukę, niezależność i umiejętność krytycznego myślenia, dyscyplina, wytrwałość, zarządzanie informacją. Konieczne jest posiadanie koncepcji czy też obrazu samego siebie, do którego się dąży, jak i motywacji do nieustannego rozwijania się.

Pytania, które mogą pomóc w autorefleksji:

Kompetencje społeczne i obywatelskie

Kompetencje społeczne i obywatelskie są bardzo istotne w pracy związanej z problematyką młodzieżową. Wiele spośród nich może zostać nabytych dzięki aktywnemu zaangażowaniu w każdy rodzaj pracy z młodzieżą lub wolontariackiej. Uwzględniają wszystkie formy zachowań, których możemy potrzebować, aby skutecznie uczestniczyć w życiu prywatnym i zawodowym. Kompetencje społeczne stają się w dzisiejszych czasach coraz bardziej istotne, ponieważ społeczeństwa są dużo bardziej zróżnicowane niż kiedyś.

Na kompetencje społeczne składają się m.in.: rozumienie wzorców zachowań ogólnie akceptowanych w różnych społeczeństwach, zdolność do budowania zaufania i współczucia w innych ludziach, umiejętność oddzielenia sfery prywatnej od zawodowej i niechęć do przenoszenia konfliktów zawodowych na życie prywatne, świadomość i rozumienie tożsamości kulturowej własnego kraju w interakcji z innymi kulturami oraz umiejętność zobaczenia i zrozumienia różnych punktów widzenia.

Kompetencje obywatelskie dają nam możliwość pełnego uczestnictwa w życiu obywatelskim, opartego na znajomości społecznych i politycznych pojęć oraz struktur, a przede wszystkim zobowiązują nas do aktywnego i demokratycznego uczestnictwa. Kompetencje obywatelskie to znajomość praw człowieka i konstytucji swojego kraju, a także zakresu działań jego rządu, to również rozumienie ról i zakresu odpowiedzialności instytucji stanowiących politykę na poziomie lokalnym, regionalnym, narodowym, europejskim i międzynarodowym (łącznie z polityczną i ekonomiczną rolą Unii Europejskiej). To także rozumienie pojęć takich jak demokracja, obywatelstwo oraz międzynarodowych deklaracji mających je wyrażać (jak np. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej). Poza tym składają się na nie znajomość głównych wydarzeń, kierunków i „agentów zmian” w narodowej, europejskiej i światowej historii, a także obecnej sytuacji Europy i krajów sąsiedzkich. Przejawiają się w uczestnictwie w życiu i działaniach społeczności lokalnej, jak również w podejmowaniu decyzji na poziomie krajowym i europejskim (np. poprzez udział w wyborach), w zdolności do okazywania solidarności poprzez zainteresowanie i pomoc w rozwiązywaniu problemów dotykających społeczność na poziomie lokalnym lub w szerszym kontekście. Wreszcie, kompetencje obywatelskie to umiejętność skutecznego kontaktowania się i wpływania na instytucje publiczne oraz umiejętność korzystania z możliwości, jakie daje Unia Europejska. Zarówno kompetencje społeczne, jak i obywatelskie, rozwijają poczucie przynależności do społeczności lokalnej, kraju, Unii Europejskiej, Europy i świata.

Pytania, które mogą pomóc w autorefleksji:

Inicjatywność i przedsiębiorczość

Te kompetencje odnoszą się do naszej zdolności przekształcania idei w czyny. Składają się na nie: kreatywność, innowacyjność, podejmowanie ryzyka, umiejętność planowania, organizowania, analizowania, oceny, zarządzania i wdrażania projektu oraz umiejętność współpracy w zespole, by osiągnąć zamierzone cele. Przedsiębiorczość to także chęć wprowadzenia zmian, branie odpowiedzialności za swoje działania i umiejętne stawianie celów. To również znajomość dostępnych możliwości w celu wybrania tych odpowiadającym w największym stopniu własnym, zawodowym i biznesowym działaniom.

Pytania, które mogą pomóc w autorefleksji:

Świadomość i ekspresja kulturalna

To uznanie ważności i szacunek dla kreatywnego wyrażania myśli, doświadczeń i emocji poprzez różne środki, włączając w to muzykę, performance, literaturę, sztuki wizualne. Na świadomość i ekspresję kulturalną składają się m.in.: podstawowa wiedza na temat głównych dzieł kultury (w tym również kultury popularnej), świadomość dziedzictwa kulturowego własnego kraju i Europy oraz ich miejsca w świecie, umiejętność odniesienia własnej kreatywności i ekspresywności do kreatywności i ekspresywności innych osób, umiejętność zidentyfikowania i wykorzystania możliwości realizowania działalności kulturalnej, otwartość na różne formy ekspresji kulturowej i szacunek dla odmiennych kultur.

Pytania, które mogą pomóc w autorefleksji:

Kompetencje twarde i miękkie - co to jest?

Obiło się o uszy praktycznie każdemu. To popularne stwierdzenie, które towarzyszy wielu procesom rekrutacyjnym. Czym są kompetencje twarde i miękkie?

Gwoli wyjaśnienia rozpocznijmy od tego, czym są kompetencje: mówiąc najprościej to ogół wiedzy, umiejętności, doświadczenia i postaw.

Kompetencje twarde

To cechy konkretne, mierzalne, niezbędne do wykonywania danej pracy. Można je potwierdzić dyplomami, certyfikatami, świadectwami… lub podczas kolejnych etapów procesu rekrutacyjnego. Do tej grupy kompetencji zaliczamy przede wszystkim posiadaną wiedzę i umiejętności. Cechy te podlegają możliwości rozwoju poprzez naukę, udział w szkoleniach i kursach, a także pracę na danym stanowisku. Owy rozwój jest zatem zależny od tego, jaki zawód wykonujemy bądź wykonywać zamierzamy.

Przykłady:

Kompetencje twarde często określane są mianem bazowych, podstawowych, bez których nie mamy możliwości udziału w rekrutacji na określone stanowisko (na przykład „wymagania: znajomość języka angielskiego i posiadanie prawa jazdy kategorii B” automatycznie wykluczają zatrudnienie osób, które owych wymagań nie spełniają). Inaczej rzecz ujmując- kompetencje twarde opisywane są za pomocą systemu zero-jedynkowego: albo posiadamy (niezbędną na danym stanowisku) kompetencję, albo nie- nie ma innej możliwości.

Kompetencje miękkie

Dotyczą cech psychofizycznych i umiejętności społecznych. Koncentrują się na zachowaniu człowieka, postawach, sposobie bytowania. Dotyczą przede wszystkim zarządzania własną osobą, motywacji oraz umiejętności interpersonalnych.

Przykłady:

Kompetencje miękkie, wbrew pozorom, również można ćwiczyć, rozwijać. Proces ten jest jednak trudniejszy i bardziej złożony aniżeli kompetencji twardych. Mimo to istnieją rozmaite kursy czy szkolenia (dotyczące np. sztuki motywacji czy asertywności), które ułatwiają „pracę nad własną osobą”.

Nie ma ważniejszych

Zarówno kompetencje twarde jak i miękkie wpływają na jakość wykonywanej przez nas pracy, efektywność. Naszą przydatność warunkuje posiadanie cech pochodzących z obu grup. Kluczowe kompetencje są inne dla każdego stanowiska pracy (kandydat na kierowcę autobusu nie musi być poliglotą, ale nie obejdzie się bez posiadania odpowiednich uprawnień- prawa jazdy, zupełnie inaczej ma się sprawa tłumacza przysięgłego).

Najważniejsze, aby być świadomym, że warto w siebie inwestować. Sytuacja na rynku pracy powoduje, iż rozwój człowieka (pracownika) powinien postępować przez cały okres aktywności zawodowej. Człowiek pracujący XXI wieku musi być elastyczny. Nie spoczywajmy na laurach, lecz wykorzystujmy czas i możliwości, aby budować swoją przewagę.

Kompetencje społeczne podstawą potencjału zawodowego

Na obecny rynku pracy coraz większą uwagę, oprócz konkretnej wiedzy i znajomości zagadnień w zakresie teoretycznym, zwraca się na kompetencje społeczne.

Kompetencje społeczne to umiejętności, które przyczyniają się do skutecznej interakcji z otoczeniem. To właśnie one bardzo często warunkują to, w jakim stopniu jesteśmy się przystosować do nowych, zmieniających się warunków, jak szybko reagujemy w sytuacji trudnej, jak bardzo jesteśmy odporni na sytuacje stresowe, czy wywołujemy konflikty w grupie, czy jesteśmy osobą ugodową itp. To wszystko składa się na nasz ogólny wizerunek jako pracownika.

Dlaczego kompetencje społeczne zaczynają odgrywać tak istotną rolę w procesie rekrutacji? Dlaczego pracodawcy coraz częściej w swoich wymaganiach zaznaczają, że kandydat do pracy powinien te kompetencje posiadać?

Odpowiedź jest bardzo prosta. Otóż dzisiejszy rynek związany z kształceniem ustawicznym pozwala na to, aby w bardzo krótkim czasie przyswoić sobie wiedzę merytoryczną lub konkretne umiejętności. Takie umiejętności można nabyć na szkoleniach, kursach, w szkołach czy studiach. Na podstawie tej wiedzy kandydatowi łatwiej jest znaleźć pracę i zostać w niej zatrudnionym.

Kompetencje społeczne natomiast bardziej pozwalają na utrzymanie stanowiska bądź warunkują awans.

Kompetencji społecznych bardzo trudno się wyuczyć, ponieważ często są one związane z pewną wrażliwością społeczną, otwartością na drugiego człowieka, zdolności negocjacyjnych, empatią, asertywnością, zdolnościami komunikacyjnymi.

Często są to cechy charakteru, temperamentu, osobowości czyli wrodzone lub nabyte w trakcie wczesnej socjalizacji zdolności.

Pracodawcy mają świadomość tego, że na żadnym szkoleniu, chociaż najlepszym, nie da się wyćwiczyć wrażliwości na drugiego człowieka. I oczywiście coraz bardziej popularne są treningi umiejętności personalnych, aczkolwiek należy włożyć bardzo dużo wysiłku i pracy, aby zmienić swoje nastawienie, poglądy i postawy według określonych spraw, a właśnie światopogląd często jest źródłem naszego zachowania.

Pracodawcy mają świadomość, że łatwiej wypełnić lukę u pracownika, który nie potrafi obsługiwać komputera niż tego, który nie potrafi współdziałać w grupie.

Nie ma możliwości, aby jeden człowiek posiadał wszystkie kompetencje, ale można mieć zbiór takich, które będą na danym stanowisku bardzo istotne. W dużej firmie, gdzie bardzo ważna jest praca w grupie, kreatywność i bardzo często pracuje się pod presja czasu, właśnie takie predyspozycje będą istotne. Natomiast zupełnie innych kompetencji będzie się oczekiwało w kilkuosobowej firmie działającej na lokalnym rynku.

Kompetencji jest bardzo wiele i czasem tylko niektóre są brane pod uwagę przez pracodawców. I tak naprawdę podczas rozmowy kwalifikacyjnej bardzo trudno jest określić czy dana osoba posiada kompetencje społeczne, które są wymagane przez pracodawcę.

Coraz częściej zatrudnia się przy procesie rekrutacji specjalistów – doradców personalnych, doradców zawodowych, psychologów, którzy za pomocą profesjonalnych metod są w stanie z pewnym prawdopodobieństwem określić, czy oczekiwania pracodawcy mogą przez kandydata zostać spełnione.

Służą przede wszystkim do tego scenki rodzajowe czy konkretne sytuacje, w których osoby aplikujące do pracy powinny się odnaleźć. W improwizowanych sytuacjach najczęściej wychodzi prawdziwe oblicze człowieka, ponieważ się nad nim nie zastanawia.

I tak w momencie, kiedy kandydaci mają wspólnie przygotować jakąś pracę, projekt przez określony czas, wówczas bardzo łatwo obserwować, kto w tej grupie przyjmuje pozycję lidera, kto jest uległy, kto próbuje negocjować, kto narzuca swoje zdanie, a kto go w ogóle nie zabiera.

Można wówczas zaobserwować, kto woli pracę indywidualną, a kto pracę grupową i jaka jest strategia tej pracy. są to bardzo cenne informacje dla pracodawcy, które składają się na potencjał zawodowy.

Wiedza teoretyczna, wykształcenie, praktyczne umiejętności są bardzo istotnym elementem sylwetki zawodowej człowieka, lecz także nie należy zapominać o potencjale osobowościowym, który każdy z nas ma i powinien z niego korzystać. I tak przy poszukiwaniu zatrudnienia sukces to w 15% zdolności, sprawność zawodowa, a w 85% osobowość człowieka.